DO WŁADYSŁAWA ZAWISTOWSKIEGO

Kochany Władku,
mam prawdziwą tremę przed pierwszym numerem „Pionu”, tym bardziej, że w ostatniej chwili zawiódł mnie artykuł Korabiewskiego, wydrukowany, jak się pokazało, parę dni przedtem gdzie indziej. Musiałem na łeb na szyję zmieniać układ, wyrzucić całą stronę, a Ty wiesz dobrze, co to znaczy. Poza tym Czechowicz, mimo dość znacznej praktyki, nie umie się jeszcze zorientować w wymiarach „Pionu”, wskutek czego tutaj czegoś braknie, tam znowu czegoś za dużo. Ale damy sobie radę. Obejmujemy przecież „Pion” w warunkach bardzo trudnych, kiedy nie ma właściwie czasu na jakieś zbyt wyszukane zrobienie numeru. Przy tej sposobności chcę Cię poprosić, abyś dał Czechowiczowi kartę, by może na niedzielę lub poniedziałek mógł przyjechać do Lwowa. Muszę z nim omówić ostatecznie drugi, a także i trzeci numer. Ponieważ Czechowicz nie chciałby Cię molestować, każ zatelefonować do „Pionu” i zapytać Czechowicza, kiedy chce do mnie przyjechać.
Druga sprawa, o której chciałbym zresztą ustnie z Tobą pomówić, to sprawa „obchodu” mojego lwowskiego pięciolecia. Będzie to bardzo skromne, w formie zebrania na scenie w południe, oczywiście bez publiczności, a tylko zespół, parę honoracjorów, których trzeba zaprosić, i kilku bliższych mi ludzi. Do Ciebie oczywiście inicjatorzy wyślą zaproszenie, a także do Ministra i Wiceministra. Wszystko to będzie miało charakter najzupełniej wewnętrzny, bez żadnych jubileuszowych że się tak wyrażę, fanaberii. Niemniej jednak chciałbym Cię prosić, abyś wziął to pod uwagę, co Ci na odjezdnym mówiłem przez telefon. Czynię to dlatego tylko, że chciałbym dać po ryju różnym moim przyjaciołom, oczywiście w cudzysłowie, a jak wiesz, mam ich tu bez liku. Mogę nawet powiedzieć, że z każdym dniem przybywa mi nie tyle może przyjaciół, ile amatorów na spuściznę po mnie. Np. Wraga odgraża się już publicznie, że na drugi rok, „przy poparciu p. Wiceprezydenta Weryńskiego”, otworzy stałą operę i operetkę we Lwowie. Że musiałoby się to odbyć kosztem dramatu, że ze względów finansowych musi to być szmira ostatniego rzędu, o tym Cię zapewniać nie potrzebuję, miasto bowiem więcej pieniędzy nie da, a gdy się rozdzieli te, które są, ani wilk nie będzie syty, ani koza nie przytyje, a myślę, że oboje zdechną. Sprawa ta z punktu czysto publicznego dość chyba ważna, bo Teatr we Lwowie to właściwie jeszcze jedyna twierdza jakiego takiego życia przy ogólnej dookolnej wegetacji. Obniżyć poziom teatru, to osłabić znaczenie naszej kultury na tym terenie, to jeszcze jedna likwidacja. I przeciwko temu trzeba wystąpić stanowczo. Ciągle myślę o tym, żeby Teatr objęło TKKT. To jest właściwie jedyne rozumne wyjście, tym rozumniejsze, że Teatr zasadniczo nie jest deficytowy. W takim wypadku nie śmieliby robić swoich genialnych innowacji. Teatr można by utrzymać na dotychczasowym poziomie i uratowałoby się jeden ważny warsztat pracy. Trzeba by koniecznie sprawę tę przedstawić ministrowi Korsakowi, który z pewnością zrozumie jej doniosłość. Ja jestem gotów każdej chwili szeroko ją zreferować, komu należy, i z cyframi w dłoni wykazać, że to jest interes, którego ja już niestety robić zapewne nie będę, bo oglądać tutejsze fizjognomie bardzo przypominające pewne animalia, jest już niemal ponad moje siły.
W związku z objęciem przeze mnie „Pionu”, a może jeszcze z jakimiś innymi okolicznościami, zaczyna chodzić już po Lwowie wersja, i to dość szeroko rozgłaszana, że idę do Warszawy i obejmuję Teatr Narodowy z przyległościami. Wragowa koncepcja wznowienia opery, przy niewątpliwej a cichej kandydaturze Niewiarowicza, z pewnością wiąże się z tymi plotkami, które zresztą przywędrowały tu z Katowic. Skąd się tam wzięły, to wie jeden Bóg, wielki opiekun Ślązaków. Wersje te, zasadniczo dla mnie pochlebne, mają ten minus, że jeśli się nie sprawdzą, to oczywiście wyjdzie na to, że ja usilnie zabiegałem, gdzie się dało, a tymczasem z tego nici. Nikt przecież nie zna naszych cichych rozmów, bo ja milczę jak grób. Tym więc dziwniejsze, że tak się ta wersja, która niewątpliwie ma związek z objęciem „Pionu”, po Polsce rozeszła. Wprawdzie, jak słyszę, Osterwa pracuje „rękamy i nogamy”, by dojść do rządu Teatrem Narodowym, gdy, jak powiadają, do trzech razy sztuka: za mało mu dotychczasowych klap. Zresztą zobaczymy, jak to jeszcze będzie i czy przez Zamek nie trafi, gdzie chce. W każdym razie, Kochany Władziu, muszę się z tym liczyć, że takie wersje chodzą, co prawda bardzo mi ambicjonalnie miłe, ale nie zawsze zdrowe. Byłbym więc zdania, że należałoby porozmawiać o tej sprawie z Ministrem, gdyż w razie niezajęcia jakiegoś stanowiska przez Ministra, a powtarzania się tych plotek, musiałbym zdementować je i oświadczyć, że nic mi nie wiadomo, jakoby takie plany istniały. Zrozum bowiem, że nawet z materialnych względów jest to rzeczą ważną, gdyż odchodzący, nawet na wysokie stanowisko, ale mimo wszystko odchodzący dyrektor, jest zawsze ptaszkiem, któremu lepiej nie ufać. Z tych względów byłoby zdaniem moim dobrze, abyś porozmawiał z Ministrem i zapytał go o jego stanowisko.
Mimo wszystko ciągle rozważam dwie ewentualności: 1) objęcie Teatru Narodowego i przyległości, 2) pozostanie we Lwowie, ale nie jako samodzielny przedsiębiorca, lecz jako dyrektor z ramienia TKKT. I o tej drugiej ewentualności wcale nie zapominam. Pamiętaj, że mam jeszcze kontrakt na jeden rok, do września 1938, i że moje prawa mógłbym przelać na TKKT, a myślę, że miasto nie waży się odmówić Korsakowi zaakceptowania tego kroku. Sprawa więc dosyć prosta, załatwić ją jednak trzeba jak najprędzej, moim zdaniem jeszcze w styczniu, ponieważ miasto musi mi wypowiedzieć, wzgl[ędnie] może mi wypowiedzieć, zdaje się w terminie do 1-go marca. Przed tym terminem mogę zawsze po prostu zrobić układ z TKKT i przelać moje uprawnienia na was, prosząc miasto o zatwierdzenie tego układu. To gwarantuje także subwencję, która mogłaby być zmniejszona w wypadku, gdyby musiano robić nowy kontrakt, nie mówiąc o tym, że robienie nowego kontraktu dałoby asumpt do wznawiania oper, operetek itd. Dodać należy, że owe operetki i opery bynajmniej nie są tak lukratywne, jak to się pewnym panom wydaje; dają one tylko możność dobrego zarobku dla tychże panów.
Rozpisałem się o tym wszystkim, abyś miał coś do czytania do poduszki, no i abyś miał nad czym pomyśleć. Jestem zdania, że cokolwiek stanie się, Lwów brać należy, bo to jest jeden z najlepiej wyposażonych teatrów, w ostatnim roku przyniósł nadwyżkę, a przy silnym oparciu o warszawskie plecy można tu zrobić dużo dobrego, na przekór oczywiście lwowianom, którzy dniem i nocą modlą się o szmirę z czasów śp. Hellera.
Tyle jest słów mojej epistoły. Jeśli Czechowicz nie przyjedzie, będę musiał przyjechać do Warszawy, a wtenczas także błagam Cię o kartę […].