DO MICHAŁA RUSINKA
[Toruń, kwiecień 1946]
... W tej sprawie zwróciłem się wprost do Towarzystwa [Przyjaźni Polsko-Radzieckiej] o zapłatę 15 tysięcy, a jeśli mi nie zapłacą, nie ustąpię i wystąpię oficjalnie w tej sprawie do Ministerstwa z prośbą o wzięcie instytucji, którą prowadzę z ramienia Ministerstwa, w obronę. Jest to poszczególny wypadek, ale bynajmniej nie wyjątek. W ciągu niemal miesiąca zdarza mi się to już drugi raz. I zapewniam Cię, że zdarza się to samo wielu innym teatrom prowincjonalnym, które są bezsilne wobec tzw. „czynników wyższych”! Jedyną radą na to jest, aby Ministerstwo, stając na stanowisku, że budżet danego teatru musi być zrealizowany, zakazało dyrektorom teatrów udzielać sal bez uprzedniej opłaty. Gdy będziemy się mogli zasłaniać takim zakazem, tego rodzaju wypadki już się nie powtórzą. Znów to tylko drobnostka, ale ile ona krwi napsuje i jak to demoralizująco działa.
Tak samo musi Ministerstwo uregulować sprawę stałych wolnych miejsc i tak zw. passe-partout. Wszystkie możliwe i niemożliwe urzędy żądają obecnie stałych wolnych miejsc, i jeślibym je chciał wszystkie zaspokoić, to dosłownie pół teatru musiałbym rozdać na wolne miejsca, i to stałe! Nie ma dnia, żeby się do mnie ktoś w tej sprawie nie zgłaszał z pretensjami. Zdaniem moim tylko Ministerstwo może uregulować tę sprawę. Jeśli określi, komu należy dać passe-portout i jeśli zakaże poza tym dyrektorom wydawać wszelkie stałe legitymacje na uczęszczanie do teatru, to sprawa będzie wyjaśniona i wszelkie pretensje zamilkną. Ja już dziś odsyłam wszystkich takich petentów do Woj. Wydz. Kultury i do Ministerstwa. Powiadam, że nie wolno mi uszczuplać dochodów mego teatru i że rozstrzygnąć może o tym tylko Ministerstwo, jako moja władza kontrolna. Inaczej nie opędziłbym się. I znów drobna to sprawa, ale także jedna ze zmór naszego życia. Bo to jeszcze się wszyscy i obrażają, a nawet grożą. Trzeba skontrolować wszystkie wydawane dotychczas legitymacje i co się uzna za stosowne, zatwierdzić. Bo w okresie organizacji teatrów różne instytucje i ludzie podostawali takie legitymacje, i teraz nić podobna się ich pozbyć. Jeśli Ministerstwo ukróci tę sprawę, pozbędziemy się ich i przed decyzją Ministerstwa będą musieli się ugiąć.
Myślisz może, że jestem drobnostkowy, ale chyba dość znasz życie, aby wiedzieć, jak takie drobne pozornie sprawy utrudniają pracę. Dlatego nie można tych spraw lekceważyć i choć oczywiście mają one znaczenie tylko marginesowe, trzeba to wyczyścić żelazną miotłą. Amatorzy bezpłatnych biletów muszą odczuć, że Ministerstwo się tymi sprawami interesuje i mamy w nim oparcie.
Jeszcze jedna techniczna, ale ważna sprawa. W kraju nie ma żarówek do reflektorów i lamp teatralnych, Łódź np. żyje tylko żarówkami wyszabrowanymi na Zachodzie. Od czasu do czasu w większych środowiskach pojawia się tam jakaś żarówka, za cenę złota wykupywana przez teatry. Ale np. w Toruniu, nie bardzo podłym, ale bardzo cichym mieście, żadna żarówka na horyzoncie się nie zjawia. Szukamy, ale na próżno. Sprawia to, że za jaki miesiąc lub dwa staniemy przed katastrofą. Po prostu nie będziemy mogli prowadzić teatru, bo nie będziemy mieli żarówek. Czy nie dałoby się coś zrobić, aby sprowadzić żarówki czy to z Rosji, czy z Zachodu? Przecież to sprawa podstawowa, to samo odnosi się do szminek. Wykupujemy na wolnym tynku co się da, ale szminek po prostu nie ma. Jeśli można jeszcze co dostać, to paskudne, francuskie. Najlepsze, leichnerowskie, należą do rzadkości; a podobno fabryka Leichnera w Berlinie ruszyła. Zdaje się, że i we Wiedniu była fabryka Leichnera. Trzeba by więc zrobić coś w rodzaju centrali zakupów dla filtrów, bo maluczko, a nie będziemy mieli światła na scenie i nie będziemy mieli czym charakteryzować się.
Taka długa epistoła, a o tak drobnych sprawach! Zapewne, ale wierz mi, z punktu widzenia warsztatu pracy, to nie są sprawy drobne, bo potrafią zatruć życie i paraliżować pracę. Zresztą chciałbym jeszcze z Tobą pomówić o tym personalissime, co mam nadzieję uda mi się, gdyż w przyszłym tygodniu i chciałbym wpaść na dzień lub dwa do Warszawy, aby właśnie obgadać z Tobą to i owo. Chcę także pomówić z Tobą na tematy polityki subwencyjnej. To także duża bolączka. Dochodzą mnie wieści, że czyścisz wszystko jak możesz, ale wiem też, że nie od razu Kraków zbudowano. Obawiam się tylko, że ja mogę przyjechać do Warszawy, a Ty możesz wyjechać. Czy nie zachodzi lego możliwość? Może zadepeszuj mi, żebym nie przyjeżdżał, jeślibyś Ty miał wyjechać.
No, ażem się zmachał pisząc do Ciebie tę przydługą epistołę, której epilog w ustnych naszych rozmowach. Tymczasem ściskam Cię serdecznie i ewentualnie czekam od Ciebie depeszy.

W. Horzyca