DO MICHAŁA RUSINKA
Toruń, dnia 23 kwietnia 1946 r.
Kochany Michale!
Mimo że umówiliśmy się, iż o Wrocławiu na razie nie ma co myśleć, pojechałem tam w ciągu ferii wielkanocnych i przyjrzałem się stosunkom na miejscu. Co się tam dzieje, to w sposób dość dyskretny przedstawiłem w liście do Ministra Kruczkowskiego, którego to listu odpis załączam. Do Ciebie piszę mniej dyskretnie. I zechciej uważać ten list za zupełnie prywatny, przeznaczony tylko dla Ciebie.
I artystycznie, i administracyjnie stanowi teatr wrocławski niebywały skandal, na który musisz zwrócić uwagę, jeśli nie chcesz pewnego dnia napatoczyć się na grube nieprzyjemności jako Dyrektor Departamentu Teatralnego, odpowiedzialny w ostateczności za wszystkie teatry. Artystycznie jest to wszystko nie z prawdziwego zdarzenia, o czym Cię poinformuje choćby to, co piszę do Ministra. Administracyjnie, jeśli tu w ogóle można mówić o administracji, bo czy taką gospodarkę można nazwać administracją, a nie jakoś inaczej — to prawdziwy skandal. Anegdota o Hemzaczku i pięciu reflektorach nie jest wyssana z palca. Ale ponoć „pan Administrator” umie bardzo skutecznie zabiegać o łaski rządców miasta Wrocławia i za to widziany jest bardzo łaskawym okiem, na czym podobno doskonale wychodzi, gdyż, jak wieść niesie, zdołał sobie już kupić willę w Krakowie. Wszystko to jednak trzeba by zbadać i dlatego proponuję Ministrowi wysłać natychmiast kontrolerów, i to sprytnych ludzi, bo pan Administrator zdołał dobrze ukryć zapasy, a czasem wprost bezczelnie przyznaje się, że jest ich właścicielem, tak jak to zrobił w wypadku, gdy raz pokazywał potrzebującej bucików aktorce setki par butów teatr, twierdząc, że to wszystko jego własność. Takich szczegółów jak ten kontrolerzy Twoi z pewnością odnajdą setki. Ale muszą to być ludzie sprytni, znający się na teatrze i orientujący się w jego zakamarkach. I, jak powiadam, sprawa nie będzie wcale łatwa.
Co do mnie, to zdecydowałbym się na Wrocław, ale pod warunkiem, że byłby to teatr nie miejski, ale uzależniony od Ministerstwa. To jest warunek podstawowy i bez spełnienia jego ani myślę myśleć o Wrocławiu. A potem przychodzą szczegóły. Musiałoby mi Ministerstwo umożliwić zebranie rzeczywiście dobrego zespołu, co może nie byłoby takie trudne, gdyż, na ogół biorąc, aktorzy mają do mnie zaufanie. Musiałoby z kolei Ministerstwo przyznać mi dość znaczny kredyt na zorganizowanie zespołu, gdyż trzeba tam wszystko zacząć od podstaw, a odnosi się to nie tylko do zespołu artystycznego, ale i technicznego, który składa się tam wyłącznie z Niemców. Trzeba by więc przewieźć cały zespół techniczny wraz z rodzinami do Wrocławia, a to rzecz niełatwa.
Widziałem się we Wrocławiu z Solską, która jest referentką teatralną w Województwie tamtejszym. Ona i pewna część wrocławian boi się inwazji Waldena, o którego teatrze nie słyszę zbyt dobrze. Taki sobie przeciętny dość prowincjonalny teatr. Ale Walden jest bardzo ruchliwy, umie zręcznie zabiegać o względy możnych tego świata i już w Zarządzie miasta Wrocławia ma swoich zwolenników. Jeśliby jednak dostał nawet to nie prorokuję mu długiego w nim pobytu. Sam zresztą rozumiesz dlaczego.

2. Wiłam Horzyca w karykaturze J. Maślińskiego, 1946

A teraz małe curiosum. Pisała mi żona, że na tych poniedziałkach teatralnych, odbywanych w Krakowie w Redakcji „Odrodzenia” wysunięto jednomyślnie... moją kandydaturę na dyrektora Teatru Słowackiego i dwóch z nim złączonych! Ażem się zdziwił, skąd ta łaskawość. Ale bądź spokojny, jestem rozumnym człowiekiem i wiem, że literacka łaska na pstrym koniu jeździ. Zresztą myślę o Krakowie to samo, co i o Wrocławiu: jeśli to nie będzie teatr podporządkowany Ministerstwu, nie ma w ogóle o czym gadać.
Kończę moją epistołę, a Ty bracie rozstrzygaj teraz, co mam robić: czy zostać w Toruniu, czy iść do Wrocławia, który jako wspaniały warsztat teatralny bardzo mi się uśmiecha. Ale nie wiem, czy dając się hipnotyzować tym uśmiechom, nie jestem głupi. W czwartek zatelefonuję do Ciebie, a najdalej w piątek, i może na dzień wpadnę do Warszawy.
Ściskam Cię serdecznie. Vale.
W. Horzyca