DO MICHAŁA RUSINKA
Toruń, dnia 17 września 1946 r.
Kochany Michale!
Przesyłam Ci w załączeniu odpis mojego listu do Pana Ministra Kruczkowskiego, w którym przedstawiam stan, w jakim się znalazłem po przyznaniu mi nie wystarczającej subwencji, i na wypadek, gdyby nie można temu zaradzić, zgłaszam moją dymisję. Nie jest to bynajmniej jakiś straszak, ale po prostu twarda i bezlitosna konieczność. Już teraz znalazłem się w bardzo poważnych opałach. Po prostu cudem bożym wypłaciłem, ale tylko częściowo, gaże na 15, ale co będzie 1, tego już nie wiem. To tylko pewne, że na 1 mogę mieć zaledwie kilkadziesiąt złotych. Zresztą i teraz musiałem pożyczyć 60 tysięcy w tutejszej Kasie Komunalnej, by móc jako tako załatwić sprawę wypłaty pół gaży na 15.
Gdybym był na tyle głupi i chciał się utrzymać przy teatrze w tych warunkach, to zjadłyby mnie kłopoty finansowe, a o utrzymaniu poziomu artystycznego i repertuarowego teatru nie mogłoby być mowy. Przyjmować codziennie delegacie aktorów. maszynistów itp. żądających groźnym głosem należnej im zapłaty, to nie jest zabawa dla mnie. Znam ją choćby z TK[K]T i dziękuję za to ślicznie. Wolę już w takim wypadku robić co innego, a może nie zdechnę z głodu.
Jeśli chodzi o moje zapatrywanie, którego zresztą nie wyraziłem w liście, to, zdaniem moim, jedyne wyjście jest upaństwowienie teatru w Toruniu. Myślę jedyne i najlepsze wyjście dla Ministerstwa, bo mnie wystarczy całkowicie, jeśli Ministerstwo da mi odpowiednią subwencję. Ale Ministerstwo musi mi dać taką subwencję, żebym mógł oddychać. Czyż wobec tego nie jest wszystko jedno, czy da się taką subwencję mnie jako kierownikowi, czy też Państwowemu Teatrowi w Toruniu? A Ministerstwo ma ten plus, że ma jeszcze jeden teatr upaństwowiony. I to teatr, który powinien być upaństwowiony, choćby ze względów polityczno-kulturalnych. Byłaby to naprawdę zasługa Ministerstwa, bo na upaństwowienie teatrów warszawskich, katowickich i łódzkich różni ludzie różnie patrzą i uśmiechają się, że upaństwawia się te właśnie teatry, które są w wielkich ośrodkach, mają wysokie ceny biletowi właściwie mogłyby istnieć bez subwencji. Ja natychmiast podjąłbym się prowadzenia Teatru Polskiego w Warszawie nie żądając subwencji. Gdy się ma 300 zł ceny za najdroższy bilet i jest się właściwie jedynym teatrem w półmilionowym środowisku, to nie jest wielka sztuka prowadzić teatr, nawet z dochodem. Exemplum Stoma. Natomiast należy upaństwawiać tego typu teatry, co mój, tzn. odgrywający pewną rolę polityczno-kulturalną i mający pewien poziom artystyczny, a nie posiadający dostatecznego oparcia w środowisku. Uważam więc, że takie pociągnięcie byłoby najwłaściwsze, ale, jak powiadam, zrezygnuję z tego i przyjmę tylko subwencję, ale odpowiednią.
Nie uważaj więc Michale tego wszystkiego za bluff. Jestem zmuszony podać się do dymisji, jeśli nie otrzymam odpowiedniej subwencji. Zadręczać się w kulejącym finansowo teatrze, a raczej umierającym nieustannie na suchoty — na to mięknie stać. Po prostu jestem już na to za stary.
Niezależnie od tego pracuję tutaj obecnie niemal dzień i noc. Przygotowuję prapremierę Orfeusza Świrszczyńskiej i muszą ją mieć na 21, gdyż zaczynają się Dni Torunia, a z tym zjazd (przypuszczalny) tzw. turystów. Będę, zdaje się, jednym z pierwszych teatrów który otworzy nowy sezon. Telegrafowałem do Ciebie, czy może Ty i Pan Minister odwiedzicie Toruń w tych dniach. Pokazałbym wtenczas Orfeusza, którego może uda mi się zrobić jako tako 23 i 24 nie będę grał Orfeusza, ponieważ przyjeżdża tu Parnell. Na te dni, jeśliby Minister nie przyjechał tutaj, wybieram się do Warszawy, by osobiście przedstawić sprawę i ją sfinalizować. Myślę o sprawie mej dymisji.
Ściskam Cię serdecznie i pozdrawiam, składając losy teatru toruńskiego w Twoje ręce.
W. Horzyca