DO JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA
Toruń, dnia 3 grudnia 1947

Kochany Jarosławie!
Siedząc w Toruniu jak niedźwiedź w mateczniku dowiaduję się tylko od czasu do czasu, co się dzieje na wielkim świecie. Z tych wieści doszło mię to, że zostałeś ponownie wybrany Prezesem Związku Literatów, a Czachowski, jak sam oświadczył, był tylko przecinkiem między dwoma Iwaszkiewiczami. Serdecznie Ci gratuluję, ale swoją drogą będziesz miał tylko sporo roboty. Myślę jednak, że we wiadomych warunkach musiało Ci to sprawić przyjemność i bardzo się cieszę, że się tak właśnie stało.
By pozostać przy aktualiach, zapytam Cię, czy kawa doszła wreszcie Twoich rąk? Moja siostrzeniczka dała znać do redakcji, nie kazałem jednak odnosić kawy, a to z tego powodu, że mogłaby się gdzieś zapodziać. To było przyczyną zwłoki. Przypuszczam jednak, że już spijasz ową kawę, a jeśli jest dobra, trzeba będzie niebawem sprokurować nowy transport, co uczynię z całą gotowością.
Poza tym mam do Ciebie taką prośbę. Chcę w najbliższym czasie wystawić Człowieka i nadczłowieka Shawa, którego ongiś wystawiałem we Lwowie. Pokazuje się jednak, że w bibliotece lwowskiej, obecnie w Katowicach, nie ma tego egzemplarza teatralnego. Przypominam sobie jednak, a może mnie pamięć myli, że wówczas pożyczałem egzemplarz od Szyfmana. Bądź więc tak dobry i zajrzyj do biblioteki Teatru Polskiego, czy nie ma tam egzemplarza tej sztuki, jeszcze sprzed wojny. Gdyby był, prosiłbym Cię bardzo o wypożyczenie go, ale tą drogą, że Ty wziąłbyś po prostu egzemplarz dla siebie, a ja zwróciłbym Ci go do kilku dni. Nawiasem mówiąc, mam wprawdzie egzemplarz Człowieka dostarczony przez ZAIKS, ale jest to surowy przekład Sobieniowskiego, zrobiony tak potwornym językiem, że po prostu w głowę zachodzę, jak ZAIKS mógł coś podobnego dać do powielenia. Jest to po prostu curiosum językowe, a i przekładowe także, ale cóż, kiedy jegomość ma monopol. Dostanie starego egzemplarza oszczędziłoby mi przynajmniej poprawek, których już dokonałem. Bardzo mi na tym zależy i byłbym Ci niezmiernie zobowiązany, gdybyś, sięgnąwszy po pocztówkę, napisał mi parę słów, czy egzemplarz jest i czy mógłbyś mi go na parę dni dać. Gdyby nie udało mi się zagrać Shawa, to jest Człowieka, naprawdę nie wiem, co miałbym grać, tak mi Wysokie Ministerstwo posiekało mój preliminarz repertuarowy.
W ogóle, jeśli chodzi o repertuar to naprawdę nie wiem, co będzie dalej. Bardzo ucieszyłem się, że i ta sprawa pośrednio została poruszona na zjeździe literackim. Nie otrzymałem np. zatwierdzenia Bolesława Śmiałego Wyspiańskiego, nie mówiąc o Śnie srebrnym. Nawet Twój Goldoni wydał się nieco podejrzanym, gdyż „brak mu głębszej myśli społecznej” (ten frazes wyczytałem w opinii komisji repertuarowej o Wachlarzu). Wprost zakazano mi grać Wielkiego Fryderyka Nowaczyńskiego, jedynej mądrej antyniemieckiej sztuki w literaturze polskiej. To, co mi zatwierdzono definitywnie, to same śmiecie, które podałem ot tak, na wszelki wypadek. Ale to właśnie znalazło łaskę w oczach Departamentu Teatru. Proponowane sztuki, jak np. Pan inspektor, są właściwie miernotami, bo cały ten Pan inspektor niewiele odbiega od Dickensa, jeśli chodzi o tendencje, natomiast odbiegł talentem. Artykuł Janka Kreczmara w „Nowinach” był naprawdę bardzo dowcipny, a przy tym słuszny. Pisał mi Zawieyski, że podobno 10. ma być jakaś konferencja w Ministerstwie w sprawie skreśleń i cenzury. To naprawdę bardzo ważna sprawa, gdyż właściwie naprawdę wszystkie teatry staną wkrótce przed tym, że nie będą miały co grać. Już nawet jest tak, a o Krakowie słyszałem np. niedawno, że w tamtejszych teatrach z powodu restrykcji repertuarowych mają po prostu piekło.
Ale o tym wszystkim pogadamy sobie jeszcze, gdy uda mi się nie robić nastepnej sztuki i no najbliższej niedzieli będę mógł wyjechać do Warszawy. Chciałbym się wówczas koniecznie zobaczyć z Tobą i pomówić o tych różnych sprawach.
Kończę list i zasyłam serdeczne pozdrowienia i ukłony dla Ciebie i dla Hani.
Wil.