DO JERZEGO SZANIAWSKIEGO
Toruń, 17 kwietnia 1948
Wielce Szanowny Panie!
Bardzo przepraszam za to, że dotychczas nie odpisałem, a przede wszystkim nie podziękowałem za łaskawe przesłanie mi egzemplarza Pańskiej ostatniej sztuk, którą oczywiście natychmiast przeczytałem. Winę tego opóźnienia proszę przypisać nie tyle mnie, ile fatalnym warunkom, w jakich muszę tu pracować, oraz chorobie serca, która ostatnio dała mi się bardzo we znaki. Dopiero od kilku dni czuję się nieco lepiej, będę musiał jednak bardzo radykalnie zabrać się za siebie, jeśli mam jeszcze coś zrobić.
Nową sztukę Pańską przeczytałem z największym zainteresowaniem. Zainteresowała mnie ona pod wieloma względami. Uważam, że dokonała się w niej pewna ewolucja, dość już mocno rysująca się w Dwu teatrach. Rzecz ciekawa, jak nieraz pisarze nie kontaktujący się ze sobą i nic nie wiedzący nawzajem o sobie, spotykają się w pewnych sprawach. Uważam, że takim zagadnieniem nowoczesnego dramatu, zagadnieniem, z królem stykają się żywi i twórczy ludzie w tej dziedzinie, jest to, co ja nazywam „nowym podziałem przestrzeni dramatycznej!”. Oczywiście, określenie to niczego nie mówi i należałoby je skomentować. Chodzi mi o to, że przestrzeń dramatu, która dotychczas tak się klasycznie układała w trzy zazwyczaj akty i w regularnie prowadzoną akcję, wymaga jakiego innego podziału, jeśli utwór nie ma być martwy i banalny. Widziałem niedawno sztukę Salacrou Noce gniewu, w której ten problem, można powiedzieć, jest problemem naczelnym, biorąc od strony konstrukcyjno-artystycznej. Pokazuje się u Salacrou, że gdyby wartość jego dramatu podzielić według starego podziału przestrzeni artystycznej, to wyszedłby z tego ckliwy melodramat. Pisarz francuski zdawał sobie z tego sprawę i porzucił stary schemat, przechodząc na zupełnie inne i odmienne konstruowanie akcji, tak że u niego dramat zaczyna się właściwie sceną końcową, czy też prawie końcową. Cała dotychczasowa realistyczna logika dramatyczna została przez Salacrou połamana na kawałki, a jej miejsce zastąpiła inna, rzec by można, logika nierealistyczna, aczkolwiek Salacrou wcale się realizmu nie wyrzeka. Nie chcę się na ten temat rozpisywać, choć byłoby o czym, a jeśli piszę, to tylko dlatego, że chciałbym zwrócić uwagę na pewną zbieżność pomiędzy tendencjami konstrukcyjnymi i artystycznymi w Pańskiej sztuce, a tendencjami w sztuce Salacrou. Ta zbieżność dążności szczególnie mnie zastanowiła i była jedną z przyczyn mojego bardzo żywego zainteresowania się Pańską sztuką.
Bardzo chciałbym w teatrze, który prowadzę, wystawić Pańską sztukę, dając jej prapremierę, ale zdaję sobie sprawę z tego, że w interesie Pańskim nie leży wystawienie sztuki tej obecnie i to na scenie prowincjonalnej, jak w Toruniu czy w Bydgoszczy. Po prostu i materialne względy muszą tu odgrywać bardzo poważną rolę. Tak się jednak składa, że według wszelkiego prawdopodobieństwa w roku następnym nie będę już w Toruniu i będę prowadził jeden z większych teatrów w Polsce. Takie są przynajmniej perspektywy. Gdyby to doszło do skutku, co niewątpliwie zadecyduje się w początkach maja, czy byłby Pan tak łaskaw zachować sztukę dla mojego teatru, abym mógł dać jej prapremierę? Przedstawienie mógłbym dać w tym wypadku już we wrześniu. Byłbym Panu bardzo zobowiązany, gdyby zechciał mi Pan donieść, czy jest to możliwe. Zdaje mi się, że za wykonanie i właściwość wykonania mógłbym wziąć pełną odpowiedzialność.
Byłbym Szanownemu Panu bardzo wdzięczny, gdyby zechciał Pan odpowiedzieć kilkoma słowami. 
W. Horzyca