DO WACŁAWA RADULSKIEGO
Toruń, 24 V 1948
Kochany Panie Wacławie!
Nie odpisywałem Panu na list, a raczej na wiadomości otrzymane od p. Strońskiej, gdyż sytuacja moja tak się kształtowała w Toruniu, że, mówiąc po prostu, nie wiedziałem, co ze mną będzie, czy nie ustąpię stąd itd. Trudno to wszystko pisać i podawać listownie, gdyż dzielącym nas [!] liczne setki kilometrów nie ułatwiają porozumienia. Myślę, że dopiero wówczas, gdy stanie Pan z powrotem na naszej ziemi, zrozumie Pan wiele rzeczy, które trudno jest wytłomaczyć listownie, gdyż decyduje tu pewna atmosfera życiowa. Niech Pan jednak nie myśli, że choć przez chwilę zapomniałem o Panu. Przeciwnie, z dalszego biegu listu przekona się Pan, że nie tylko że nie zapomniałem, ale i starałem się o umożliwienie jak najwygodniejszego powrotu.
By od ogólników przejść do konkretów, muszę Panu przede wszystkim zakomunikować, że z nowym sezonem obejmuję teatry poznańskie. Będzie to kompleks złożony z trzech, a może więcej teatrów, w tym Teatr Polski, który się nie spalił, nowo powstały Teatr Kameralny itd. Ponieważ są to teatry państwowe, będę miał spokój od strony finansowej, czego niestety w Toruniu nie miałem, teatr bowiem toruński był teatrem prywatnym i dawało mi się to finansowo nieraz bardzo we znaki. Pozycja moja w Poznaniu będzie więc bez porównania lepsza i ustabilizowana. Przy tym Poznań to dziś jedno z najbardziej teatralnych miast w Polsce, posiadające świetną frekwencję. Jednym słowem, Poznań to w chwili obecnej jedna z najlepszych placówek w Polsce i zapraszając Pana do współpracy w tych teatrach wiem, że mogę Panu zapewnić możliwość rzetelnej i spokojnej pracy.
Moja propozycja współpracy, którą już dawno uczyniłem, zostaje niniejszym powtórzona, z tą odmianą, że nie chodzi o Toruń, a Poznań. Otrzymawszy przydział Poznania, natychmiast zatelegrafowałem do Pana i przypuszczam, że otrzymał Pan depeszę. Już jednak dużo przedtem rozmawiałem z min. Dybowskim na temat Pańskiego powrotu do kraju i otrzymałem od niego zapewnienie, że z chwilą, kiedy sprawa stanie się aktualną, on ze swej strony zwróci się do ambasady w Londynie, aby umożliwiła Panu w sposób jak najszybszy i najwygodniejszy przejazd do kraju. Czekam więc tylko wiadomości od Pana, a natychmiast powezmę kroki, by Panu ułatwić przyjazd, tym bardziej że, jak mi wiadomo, wraca Pan tu nie sam, ale z rodziną. Bardzo bym się cieszył, gdybym odwrotną pocztą lotniczą mógł uzyskać od Pana wiadomości, czy zasadniczo decyduje się Pan na powrót do kraju i czy chce Pan pracować razem ze mną. Jeśli chodzi o mój program na Poznań, to będzie on odpowiadał tej mojej linii, którą Pan zna i z dawnych moich lat współpracy, a może i z tego, co Pana doszło o moich poczynaniach w Toruniu. Przypuszczam, że artystycznie odpowiadałoby Panu to całkowicie.
Jak Panu pisałem, dość przypadkowo odnalazłem ślady Pańskiej książki, a raczej rękopisu, który zdaje się w tej chwili jest w Państwowym Instytucie Wydawniczym w Warszawie. Michał Rusinek, który ma tam redagować bibliotekę teatralną, ma, zdaje się, rękopis ten w depozycie, co byłoby bardzo szczęśliwym faktem, gdyż znaczyłoby, iż rękopis nie zaginął. My tutaj jesteśmy tak przyzwyczajeni do strat rękopisów itp., że to, iż Pański rękopis dotarł szczęśliwie do Polski i zachował się, odczuwamy jako radosny wyjątek. Mnie samemu spaliło się w ciągu powstania warszawskiego kilkanaście rękopisów, rezultat sześcioletniej pracy, w tym rzeczy i oryginalne, i tłumaczone. Ale tu każdy z nas obarczony jest tego rodzaju stratami i dawno przestaliśmy już nad tym biadać. Natomiast cieszymy się, gdy dochodzi nas wieść, że coś się uratowało, że nie wszystko przepadło. Gdy będzie Pan w kraju, zapozna się Pan z tą atmosferą, będącą rezultatem tego, iż nie ma człowieka i nie ma rodziny, która by nie poniosła jakichś bardzo poważnych ofiar i której by wojna nie wyrządziła jakiejś piekielnej krzywdy. Ale trudno się tym roztkliwiać. Nie są to czasy przychylne roztkliwianiu się. Czego innego wymagają od nas. Ale to nie znaczy, żebyśmy mieli być gruboskórni. Przeciwnie, napięcie wielkiego wysiłku nie może przeszkodzić nam w stworzeniu nowych i może głębszych form delikatności.
Jestem więc tak nastawiony, że spodziewam się tu Pana jeszcze przed końcem sezonu, i byłoby dobrze, żeby przyjechał Pan przed końcem sezonu, gdyż i droga wtenczas najwygodniejsza i miałby Pan czas jeszcze na rozejrzenie się. Oczekując więc wiadomości, przesyłam serdeczne pozdrowienia i ukłony.
W. Horzyca
PS. Czy nie mógłby Pan dostać gdzieś egzemplarza Noela Cowarda Private Lives i przesłać mi go lotniczą. Ale rozliczylibyśmy się chyba dopiero w kraju.