DO WACŁAWA RADULSKIEGO
Toruń, 13 VI 1948
Kochany Panie Wacławie!
Serdecznie dziękuję Panu za komedię Cowarda, którą onegdaj otrzymałem, oraz za list, który nadszedł już przedtem, gdy ja bawiłem w rozjazdach, uprawiając engagowanie aktorów. Jeśli chodzi o Sprawę Moniki, to postaram się dostać egzemplarz od autorki [Marii Morozowicz-Szczepkowskiej] albo z ZAIKS-u, nie tak bowiem łatwą jest rzeczą dostać obecnie egzemplarz, gdy Niemcy wyniszczyli wszystkie niemal biblioteki teatralne, z małymi wyjątkami. Niemniej postaram się, chociaż przypuszczam, że nie bardzo on będzie Panu już potrzebny, spodziewam się bowiem, że niebawem zawita Pan do nas.
To, co Panu mogę ofiarować, to stanowisko reżysera w dwóch teatrach w Poznaniu, które w najbliższym sezonie będą pod moją dyrekcją. Jako gażę proponuję około 40000 zł, z tym że szczegóły omówilibyśmy już na miejscu. Cyfrę 40 000, która stanowi tzw. cyfrę pułapową, tzn. najwyższą gażę aktorską, proszę uważać za orientacyjną. Oczywiście gaża byłaby stała, miesięczna. Postarałbym się uzyskać dla Pana mieszkanie dwupokojowe, co w Poznaniu nie jest rzeczą tak łatwą, gdyż miasto znacznie ucierpiało. Ale niewątpliwie coś da się zrobić.
Sprawa przyjazdu Pańskiego leży już właściwie poza sferą mej kompetencji, mówiłem jednak już o tej sprawie z Ministrem Kultury i Sztuki, Dybowskim, który obiecał mi, że ze swej strony zrobi wszystko, aby Panu ułatwić powrót. Jeśli więc Pan da mi tylko znać, że decyduje się Pan wracać do kraju, to natychmiast puszczę w ruch cały aparat, aby Panu udogodniono jak najbardziej przyjazd. Myślę, że uda mi się także przyjść Panu z pewną finansową pomocą, drogą przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Gdy znajdzie się Pan na miejscu, już tu Panu umrzeć nie damy, aczkolwiek niech Pan sobie nie wyobraża, że takie sprawy jak mieszkaniowe itp. załatwia się tak łatwo. Myślę zresztą, że podobnie jest i w Anglii. Przypuszczam, że zobaczymy Pana tu nie prędzej jak we wrześniu, bo niewątpliwie formalności, nawet przy interwencji Ministerstwa Kultury, będą trochę trwały. Jestem jednak zdania, że powinien Pan przyjechać w okresie, kiedy jest ciepło, a to przede wszystkim ze względu na swoją rodzinę. Chodzi więc przede wszystkim o to teraz, aby mi Pan dał znać, natychmiast, czy decyduje się Pan wracać do kraju, czy nie. Na drugim oczywiście planie stoi to, czy Pan chce pracować ze mną, ale myślę, że raczej tak. Jeśli Pan da mi znać, bym zaczął ruszać odpowiednie władze, natychmiast postaram się to zrobić i Ministerstwo niewątpliwie telegraficznie zwróci się do ambasady w Londynie, aby Pana jak najprędzej odstawiła do kraju. Jak zresztą pisałem, już mi to obiecano. Czekam więc niecierpliwie wiadomości i wyraźnego powiedzenia mi, czy mam zaczynać akcję w związku z powrotem Pana do kraju.
Co się zaś tyczy artystycznych poglądów, to mam nadzieję, że nie pokłócimy się. Mickiewicz też był wielkim realistą, a gdy mi mówią o realizmie, który do pewnego stopnia stał się tu sloganem nowej rzeczywistości, to zawsze pytam, o jaki chodzi realizm. Bo ja ich znam bardzo wiele: i realizm van Eycka, i Leonarda da Vinci, i Cézanne’a, i tylu innych. Ilu ludzi, tyle realizmów. Czy to przypadkowo nie mit ten abstrakcyjny realizm? Ale o tym sobie pogadamy. Ja zresztą, jak dawniej tak i dziś, wierzę, że w dramacie polskim tkwi implicite widzenie, które wydobyć jest zadaniem nas teatralników. I wciąż uważam to za pierwsze, ale nie ostatnie zadanie sceny polskiej. O tym wszystkim porozmawiamy jednak dopiero wówczas, gdy się Pan w pełni blasku pojawi na tutejszym gruncie.
Oczekując pilnie wiadomości od Pana, przesyłam serdeczne pozdrowienia i ukłony.
W. Horzyca