DO BRONISŁAWA DĄBROWSKIEGO
Sopot, 29 VII 1955 ul. Czerw[onej] Armii 74 m. 3 u pp. Winiarskich
Drogi Panie Bronisławie!
Dziękuję serdecznie za list i egzemplarz Buchnera, który doszedł mnie zresztą dopiero wczoraj, gdyż żona moja, czekając na mój adres sopocki, przetrzymała go z górą tydzień, co sprawia, że teraz muszę cały dzień siedzieć nad nim zamiast zażywać wczasów. Wyjechałem zresztą dość późno z Krakowa, ale wobec tego, że w Lublinie będę potrzebny dopiero w drugiej połowie sierpnia, pozostanę tu jeszcze parę dni następnego miesiąca, po czym zjawię się w Krakowie. Zresztą i tak nie mam gdzie nawet zatrzymać się w Krakowie, więc chyba będę musiał „czasowo” zamieszkać jeszcze w Wrocławiu aż do czasu, gdy będę potrzebny gdzie indziej. Też los.
Co do Śmierci Dantona, to utwór to naprawdę wspaniały i oddam za niego całego Schillera (ale Fryderyka). Kto wie, czy to nie najwybitniejsze dzieło dramatyczne niemieckiej literatury. Teraz siedzę nad nim i — podziwiam. Oczywiście, to i tamto może się komuś nie podobać, ale to samo trzeba powiedzieć o Dziadach, o Kordianie i tylu innych dziełach. Autorzy ich po prostu nie liczyli się z cenzurą przyszłości. Wiele się deklamuje dziś o realizmie. A przecież czyj realizm da się porównać (w Niemczech, ale i gdzie indziej) z realizmem Buchnera? Jego obiektywizm (a był przecież bardzo postępowy) wyciska po prostu łzy zachwytu. Tak widzieć światło i cienie historii, to nic wielu potrafiło i potrafi. Grają zresztą Dantona wszędzie, nic tylko w Niemczech, ale we Francji (Vilar), w Ameryce (nic wiem gdzie), a i po rosyjsku jest „przeróbka”, ponoć Lwa Tołstoja (tego od Piotra I), która podobno jest przetłumaczona na polski i nawet grana była — znów podobno — w Wilnie (gdzieś na początku 20-lecia). W każdym razie sztuka ta wyjdzie drukiem wraz z innymi utworami Buchnera, co czyni razem dość szczupły tom. Może fakt wydania pozwoli przełamać lody, którymi jest otoczona Śmierć Dantona. Tylko skąd wziąć obsadę? Około piętnastu mężczyzn całą gębą, nie licząc Dantona.
Dochodzą mnie słuchy o Weselu, bardzo różnorodne, ale wszystkie bez entuzjazmu. Stało się to, co przepowiedziałem pewnej osobistości z tego teatru: znaleźli się w najbliższym sąsiedztwie z... Prokeschem. I właściwie Wesele znów kończą „ochocze tany”, bo lud zdrowy, choć inteligencja parszywa, więc nie ma się czego martwić i można sobie uciąć krakowiaczka. Zresztą, nic od siebie nie mówię, bo nie widziałem, a urobię sobie sąd dopiero po „położeniu na zębie”, jak mówi przysłowie. To jednak, że wszyscy, razem z Treuguttem, chwalą Żyda, Księdza, Nosa, same epizody o zacięciu charakterystycznym, świadczy, że coś się zepsuło w państwie nie tyle duńskim, ile bronowickim. Nie powtarzam już bardzo złośliwych słów, które słyszałem tu wczoraj o Weselu warszawskim od osoby bliskiej teatrowi i.. redakcjom pism literackich. To też ananasy, te krytykastraty!
Siedzę tu i martwię się. Martwię się trochę moim zdrowiem, bo zdaje się na jesieni czeka mnie operacja „nosowa”, co nie jest rzeczą miłą. Martwię się, bo nie mam gdzie „głowę skłonić”, choć Pan Minister zapewnił mnie, że otrzymam w Krakowie mieszkanie (to zresztą jako „Schmerzgeld” za pewne faux pas, jakie popełniono wobec mnie). Oczywiście, nie zamierzam piłować Pana, Drogi Panie Bronisławie, w czasie wakacji, ale potem chyba będzie trzeba zaatakować wszystkie instancje i Ob. Piętę, i kogo się tylko da. Powiedziałem kiedyś w ministerstwie, że za 30 lat dość intensywnej pracy i zrobienia tam coś niecoś, należą mi się dwa pokoje z kuchnią. Chyba to nie wygórowane żądanie. Dla mnie to tym ważniejsze, że chcę pisać, a teatr raczej zostawiam na razie na uboczu. Niemniej chciałbym coś zrobić w Krakowie w tym drugim półroczu, i to Słowackiego. Ale niech Pan nie myśli, że napieram się! Bynajmniej. Jeśliby jednak można zrobić czy Vaillanda (Heloizę) czy Shawa (może Candidę?), to zainteresowałoby mnie to. A np. Lekarz na rozdrożu? Rozkoszne dzieło i kiedy grane u nas? Sto lat temu! Chciałbym sobie kiedyś porozmawiać z Panem na te tematy, ale „nieoficjalnie”, „przy kawie”.
Wobec „spóźnionej pory” list wysyłam już do Krakowa, gdzie Pan z pewnością wnet zawita, o ile już Pan nie zawitał. Ale to auto nie da Panu — przynajmniej na razie — siedzieć w Krakowie.
Proszę przyjąć serdeczne pozdrowienia i ukłony oraz uścisk dłoni.
W. Horzyca