DO JANA BRZĘKOWSKIEGO
Kraków, 3 XII 1956

Kochany Panie Janku!
Myślałem, że moje pismo jest najbardziej nieczytelne na święcie, ale pokazuje się, że i Pańskie memu nie ustępuje w tym względzie, o czym przekonałem się czytając ostatni Pański list, za który bardzo dziękuję. Dziękuję również bardzo serdecznie za Pański tom poezji francuskich, o których ponoć była jakaś wzmianka w którymś z mnożących się u nas jak grzyby po deszczu czasopism literackich. Szkoda, że moja francuszczyzna jest zbyt słaba, bym mógł w pełni ocenić wartość Pańskich prac. Co się tyczy Odysej, to ten tom dostałem ongiś od Pana i posiadam go. Natomiast Razowy epos, który musi być i typograficznie piękną książką (Tyszkiewicz podobno już nie żyje), jest mi nie znany z wiadomych powodów. Gdyby to było możliwe, bardzo o nią proszę.
Pisałem już Panu, że powinien Pan zrobić jakiś wybór swych wierszy i wydać go w kraju. Myślę, że krakowskie Wydawnictwo Literackie podjęłoby się tego, dziś bowiem bardzo się stosunki zmieniły i to, że jest Pan „emigrantem”, nie stanowiłoby, jak mi się zdaje, przeszkody. Ja już dawniej myślałem o tym i gdy tu panowała moda na realizm, a na socrealizm w szczególności, nieraz myślałem sobie, że niektóre Pańskie wiersze mogłyby być uważane za realizację tego programu, jeśliby socrealizm miał w ogóle jakiś program. Ale, jak wiadomo, nie była to idea artystyczna tylko polityczna, i in principio można było być zdecydowanym formalistą w wyrazie pod warunkiem, że się jest zdecydowanym komunistą w treści (w praktyce wyglądało to dość inaczej). Wracając do rzeczy, warto by o tym pomyśleć. Mogę Panu podać nawet adres Wydawnictwa Literackiego, Kraków, Basztowa 10, ale może lepiej, abym przedtem porozmawiał o tym z redaktorem głównym tego wydawnictwa, Voglerem, by pisał Pan „na pewniaka”.
Że dopiero teraz dziękuję Panu za tak miłą przesyłkę i piszę ten list, tego przyczyna główna w tym, że byłem bardzo zajęty, miałem na karku dość trudną premierę (Pierwsza sztuka Fanny), masę teatralnej roboty, a poza tym jeszcze pisanie artykułów itd., tak że jestem obecnie tak wypruty z wigoru, jak byłem dotychczas zapracowany. Pozwoliłem sobie zresztą przesłać, niestety tylko platoniczne, zaproszenie na premierę Fanny, i którego nie dziwię się, że nie skorzystał Pan. Na premierze sztukę przyjęła publiczność niezmiernie gorąco, mocno oklaskiwała wykonawców, a nawet mnie wywołano przed kurtynę. Rad więc jestem, że praca, jaką włożyłem w sztukę, moralnie opłaciła się. Mam nadzieję, że teraz teatr zacznie się dźwigać, ale brak jest doświadczonych aktorów. Generacja 40—60 lat prawie całkowicie wyniszczona przez wojnę, starszych, a dobrych, aktorów niewiele, młodszych sporo, ale bez rzemiosła. Chciałbym zrobić tu jaką sztukę francuską. Wszędzie tu grają teraz Anouilha, i to nawet słabsze sztuki, jak Zaproszenie do zamku, ale poza tym nikogo właściwie z Francuzów. Czyżby i tam była taka posucha dramatyczna? Może mógłby Pan coś polecić? Co do Requiem za zakonnicę Faulknera, to to, co wiem, skłania mnie raczej do mniemania, że raczej nie byłoby dziś u nas pożądane. Już to samo, że „zakonnica” znaczy tu „prostytutka” w naszych warunkach byłoby czymś trudnym do przełknięcia dla publiczności, nie mówiąc o trudnej fakturze tej sztuki, długich tyradach itd. Zresztą to Amerykanin, a ja myślałem o jakimś ciekawym, choćby mało znanym Francuzie.
Przysłanym mi przez Pana H. Rousseau wciąż się rozkoszuję (nb. posłałem ojcu 200 zł), bo to naprawdę wielki poeta wśród malarzy. On nie bał się poezji czyli „literatury”, gdy ten strach przed literaturą w nowym malarstwie robi na mnie wrażenie jakiegoś urazu schizofrenicznego. Nawiasem mówiąc, nie mogłem odczytać w liście Pańskim, co pisał Pan o „wyjątkowej okazji” ex re tej publikacji o Rousseau. Nie śmiem Panu zaproponować, ale gdyby czasem potrzeba było jakiej książki francuskiej, czy mógłby mi ją Pan sprokurować na tych samych „warunkach”, oczywiście o ile nie byłaby zbyt droga? Dotyczyć to może nowej scenografii i historii teatru i scenografii (nowoczesnej), ale to chyba raz na rok molestowałbym Pana czymś podobnym. Tylko jeśli to byłoby trudne, proszę bez „krępacji" powiedzieć: nie.
Myślę, że jeśli przyjdzie mi pisać do Pana następnym razem, to już chyba do Amelie-les-Bains, gdzie z pewnością spędzi Pan i Święta. A potem luty już może być tam wiosenny, choć nie wiem, bo góry blisko. Jednak to spory kawałek, od Pirenejów do Krakowa.
Kończąc mą epistołę, raz jeszcze serdecznie dziękuję za wszystko i przesyłam piękne pozdrowienia oraz uścisk dłoni.
W. Horzyca