DO ZBIGNIEWA RASZEWSKIEGO
Kraków, 7 III 1957
Wielce Szanowny Panie!
Serdecznie dziękuję zarówno za miły list, jak i równie miłe Pańskie publikacje. Wyznać muszę, że rozmawiając ostatnio z Panem, minąłem się z prawdą, mówiąc, że nie znam Pańskich Rittnerianów. Owszem, znałem je już wówczas, choć listów przytoczonych nie czytałem, za to wczytałem się w końcowy rejestr, dla mnie bardzo ciekawy. Smutne to, że właściwa wszystkie ciekawe jego dzieła, poza W małym domku, były pisane po niemiecku. Nie dziw więc, że go teraz spotkałem (jako autora) w Lublanie jako pisarza... niemieckiego czy austriackiego. Coś w tych Wilkach w nocy jest z satyry na ten cały świat, dla którego w dużej mierze właściwie pisał Rittner: „O du mein Österreich”.
A inna sprawa, że to skandal, iż dotychczas nie ma po polsku pełnego wydania choćby tylko jego dzieł dramatycznych. Czy nie dobrze by było wywrzeć nacisk na krakowskie Wydawnictwo Literackie, by się tym zajęło? Moim zdaniem to ważniejsze niż wydawanie 10-tomowych „zbiorów” Korzeniowskiego czy Bałuckiego, a nawet Sewera. Kiedyś, przed laty, dał mi Steinsberg wszystkie dzieła dramatyczne do przeczytaniu, bo nosił się z myślą, bym ja podjął się redakcji tych pism. Ale potem to się jakoś, nie z mej winy, rozlazło i Marianek zaczął wydawać Pisma na własną rękę. Wtedy to poznałem zdaje się wszystkie jednoaktówki, a Odwiedziny o zmroku wydrukowałem nawet w „Drodze”. Szkoda, że nasza uboga literatura jednoaktówek. Jest pozbawiona ich i dobrze się stało, że część tego przywrócił Pan naszemu piśmiennictwu i teatrowi. Nb. Odwicdziny, które uważam za wręcz genialne, proponowałem do zrobienia w radio, ale tam uznano, że to „błahe”! Powtarza się historia moich kontrowersji o Wilki w nocy. Jak Panu mówiłem, zupełnie nie mogłem dogadać się z Schillerem co do Wilków. On uważał to za takie „drobnomiszczańskie kwasy”, tylko nie tak mocne jak W małym domku, gdy ja stawiałem Wilków wśród pięciu najlepszych komedii, jakie posiada nasza literatura.
Co do „polemiki” z Pańskimi wywodami, jak Pan pisze, to może byłoby lepiej, gdybym w sprawie Rittnera i Pańskiej nad nim pracy oraz wydanych publikacji napisał cały artykuł, np. do „Teatru” albo do innego pisma. Swego czasu — wyznaję — miałem dużą nawet ochotę porozmawiać z Panem publicznie właściwie nie tyle na temat, czy Wilki są komedią (bo jak przeciętnie inteligentny człowiek może o tym wątpić), ale na temat mej inscenizacji, która była wynikiem przekonania o niezwykłej, wręcz genialnej, „shawowskiej” komediowości tego utworu. Nawet poczyniłem sobie pewne notatki, ale jakoś zająłem się czymś innym i tak odłożyłem to na bok. Ale może w takim ogólnym artykule uda mi się poruszyć i te sprawy. Mam nadzieję, że może kiedyś będę mógł ucieszyć swe oczy Pańską monografią o Rittnerze, nad którą, o ile wiem, pracuje Pan już parę lat, wykonując pionierską pracę porządkowania nie tkniętych materiałów. Na szczęście, jak Pan sam pisze, pierwszy etap ma Pan już za sobą.
Za parę dni będę może w Warszawie, wtenczas, jeśli mnie tylko stać będzie na to, nie omieszkam zatelefonować, by zobaczyć się z Panem i pogadać na „rzeczone” tematy. Przypuszczam, że otrzymał Pan mój list z nazwiskami i adresami Słoweńców. Radziłbym przede wszystkim porozumieć się z rektorem Koblarem. O mym pobycie w Jugosławii pojawi się zapewne niebawem mój dłuższy artykuł w „Teatrze”.
Kończąc przydługą moją epistołę i dziękując raz jeszcze za wszystko, przesyłam serdeczne pozdrowienia i ukłony.
W. Horzyca