DO IRENY I STANISŁAWA VINCENZÓW
Kraków, 21 XII 1957
Kochani Stachowie!
List od Stacha niewymownie mnie ucieszył, tym bardziej że próby skomunikowania się z nim w okresie poprzednim jakoś spełzły na niczym. Wiedziałem, że jesteście we Francji, nawet od p. Heli, wychowanki (czy kuzynki Stacha) otrzymałem adres; napisałem, ale nie dostałem żadnej odpowiedzi. Pomyślałem więc, że pewno list gdzieś zaginął i już drugi raz nie próbowałem pisać, bo korespondencji z zagranicą w ogóle wówczas unikałem ze zrozumiałych względów. Do nikogo więc z mych znajomych i bliskich przebywających za granicą nie pisałem. I do Ciebie też.
A tymczasem ja miałem tu sporo roboty, bo zaraz w 45 razem z Adwentowiczem objąłem dyrekcję teatru w Katowicach, skąd po pół roku przeniosłem się do Torunia, gdzie też objąłem teatr. Była to niewielka placówka i trudna do prowadzenia, ale ja wziąłem na ambit i jak mi się udało, że już pod koniec sezonu było o moim teatrze u nas dość głośno. Między innymi zrekonstruowałem i wystawiłem Norwida Za kulisami, co wszyscy uznali za znaczne osiągnięcie. Z tej toruńskiej chwały urodziło się moje przeniesienie do Poznania, gdzie przebywałem od r. 1948 jesieni, prowadząc najpierw 2 teatry w Poznaniu i Gorzowie (dawne Landsberg) koło historycznego Santoku, a w następnym sezonie aż cztery. Ale nadeszły czasy socrealistycznej orientacji w sztuce i w rezultacie po nielekkich i różnorodnych perypetiach podałem się do dymisji. Wszedłem wtedy jako reżyser do Teatru Narodowego w Warszawie, gdzie też nie poszło mi najlepiej, i w rezultacie zostałem dyrektorem 2 teatrów we Wrocławiu. Ale tu zabawiłem tylko niespełna rok, gdyż primo, mój artystyczny kierunek nie znalazł aprobaty, a secundo, rozchorowałem się ciężko na zapalenie stawów z „przyległościami”. Klinika itd., potem odmówiłem jakiegokolwiek kierowniczego stanowiska (dyrektora) i przeniosłem się do Krakowa jako reżyser Teatru im. Słowackiego, gdzie mi się wiodło może nieszczególnie, ale spokojnie. Miałem teraz sporo wolnego czasu i mogłem sobie reżyserować np. operetki. Byle nie dramat. Po Październiku do końca sezonu byłem w Krakowie, a w maju zaproponowano mi objęcie Teatru Narodowego, co jest, rzec można, pewnego rodzaju wyróżnieniem, szczegół nie gdy się weźmie pod uwagę cięgi, jakich dawniej nie szczędzono mi. Siedzę więc na tym stanowisku i mam mnóstwo pracy, uważam jednak, że tak być powinno, bo poziom i zawartość naszej kultury, tym razem teatralnej, jest czymś dzisiaj ogromnie ważnym.
Mówią nieraz, że „na wołowej skórze by nie spisał”, a ja spisałem Wam 12 lat mego życia na jednej niemal stroniczce listu Ale nie powiem, bym się zafrasował, gdyby mi kazano to samo opisać na wołowej skórze. Mam wrażenie, że byłoby co. Zresztą namawiają mnie teraz, bym napisał swe pamiętniki, ale że łżeć nie mam ochoty, więc ich pisał nie będę. Wołowa skóra pozostanie więc — przynajmniej na razie — nie zapisana. Kiedyś jednak, czasu „długiej nocnej rodaków rozmowy” opowiem Wam wszystko bliżej, o ile Bozia pozwoli mi wyjechać za granicę albo Wy przyjedziecie tu, jak to zapowiadacie. Pani X (zapomniałem nazwiska) pokazywała mi Wasze fotografie. I p. Rena, i Ty zupełnie się nie zmieniliście. Szczególnie Stach jak w Słobodzie. „Juvenes sumus!”.
Stasia ma się dobrze i też mało się zmieniła. Przeszła wiele ciężkich rzeczy, po powstaniu warszawskim cudem uchroniliśmy się od obozu pracy i śmierci. Obecnie mieszka jeszcze w Krakowie, gdy ja muszę być w Warszawie. Mam jednak nadzieję, że do miesiąca dostanę mieszkanie w Warszawie, co zawsze łączy się z trudnościami (nie tylko u nas). Ale sprawa jest na najlepszej drodze. Nawet premier pomógł w tej sprawie swą aprobatą.
Wieści o Was, jakie nas dochodziły, były szczupłe. Wiem, że Stach ma dwa nowe tomy Połoniny, której pierwszy, w skrócie podobno, przełożono na angielski. Że poza tym Stach dużo pisze. Niech jednak stara się to wydać jak najprędzej, bo nie mu co czekać, aż się potomność zorientuje. Myślę, że w czasie pobytu w kraju uda Ci się niejedno załatwić. Jeśli Wańkowiczowi się to udało, to dlaczego nie Tobie? I zacznij od powtórnego wydania 1. tomu Połoniny. Następne może by wydawać pod odrębnymi tytułami. Tak byłoby lepiej i... bardziej „sprzedajne”.
Napiszcie choć parę słów albo do Stasi (na razie: Kraków, ul. Solskiego 26 m. 7), albo do mnie: Teatr Narodowy, ul. Wierzbowa.
Za parę dni Wilia i Święta. Dzielimy się więc z Wami opłatkiem i życzymy i p. Renie, i Tobie, i całej „famule” wszystkiego dobrego i szczęśliwych oraz, jak mówią praktyczne poznańczyki, zdrowych Świąt. A poza tym ściskamy Was serdecznie i całujemy.
Wil